Twee Engelse auteurs over Noorse goden: Nigel Frith en Douglas Adams

— door Evert Mouw

In Engeland houden ze van hun geschiedenis, van Beowulf, en dus ook hun geschiedenis van de Vikings in Engeland. In York is er een leuk toeristisch en informatief Vikingcentruk, Jorvik. Zeker de moeite waard als je ooit in York komt!

Ook Engelse auteurs hebben zich laten inspireren door de mythische goden uit het hoge Noorden. Onlangs heb ik er twee van gelezen. Beide kreeg ik ze van m’n vriendin, die mijn smaak goed kent

  • Douglas Adams: The Long Dark Tea-Time of the Soul, 1988. (Douglas Adams werd bekend met de Hitchhikers Guide to the Galaxy, een must-read.)
  • Nigel Frith: Asgard, 1982. (Ik heb de Nederlandse vertaling van Jos Birken gelezen.)

Hieronder een korte inleiding voor als je deze leuke boeken ook wilt lezen.

De Engels-Germaanse goden en de Noorse variant

Opvallend is dat beide auteurs de goden in een Scandinavische context plaatsen. Odin en Thor worden vooral als Noorse goden neergezet. Dat is een beetje vreemd, omdat Engeland precies dezelfde goden ook op eigen bodem had. De Noorse stammen zijn enkel de Scandinavische takken van de Germaanse stammen. Ze deelden grotendeels dezelfde taal, cultuur, mythen, religie en rechtspraak.

In Engeland zaten de Angelen (waar Engeland zijn naam aan ontleend heeft), de Saksen, de Juten, en de Friezen. Al die stammen aanbaden Wodan (Wotan, Woden, Oden, Odin — Wodansdag, woensdag, Wednesday) en Donar (Donder, Thur, Thor, Thunar — donderdag, Thursday). Meer daarover kun je lezen op Wikipedia, onder de lemma’s Anglo-Saxon England en Anglo-Saxon paganism.

Dus waarom hebben deze Engelse auteurs het niet over de Angelsaksische goden? Ik denk dat daarvoor meerdere redenen kunnen bestaan:

  • Wij weten veel meer over de Noorse variant. Dankzij de Edda en andere geschriften is er in het Noorden veel meer bewaard gebleven van de oude Germaanse cultuur van onze voorvaderen. In onze gebieden en in Engeland zijn veel verhalen, boeken en gebruiken vernietigd door de Christenen.
  • De Angelsaksen zijn cultureel de “boeren” van Engeland. Veel oude cultuur is Keltisch (bv. de Arthurlegende), terwijl de taal na de machtsovername door de Normandiërs meer Frans werd. Het meer Angelsaksische Engels wordt vooral op het platteland gesproken.
  • Zeker na de Tweede Wereldoorlog liggen associaties met Duitsland gevoelig. De nazi’s gebruikten uiteraard vooral de Saksische en andere Duitse (inheemse) namen voor de oude goden, en die lijken meer op de Angelsaksische varianten dan op de Noorse varianten. Door de Noorse varianten te gebruiken kun je afstand nemen van de Duitse variant — met als nadeel dat je ook meteen van je eigen authenticiteit afstand doet…

Een zwakke Odin

Beide auteurs schilderen Odin af als een verzwakte, besluiteloze, oude God, die gebukt gaat onder een deprimerende kennis van het Noodlot.

Dat is niet de Noorse Odin van de oude verhalen. En toch ook wel. Odin (Wodan) is een lastig te “vangen” figuur. Het is een complexe god. De bekende psycholoog Jung heeft een interessant essay geschreven over Wodan — misschien schrijf ik daar later nog meer een stukje over. Maar wat moet je met een god die zichzelf aan de wereldboom liet spijkeren en een oog opofferde om wijsheid te krijgen? Een god die zal sterven in de eindstrijd, maar wiens leiding toch zal leiden tot de overwinning van zijn godengeslacht? Een god die overal zwerft, vermomd, ontelbare namen heeft, god is van zowel dood als poëzie? De beide Engelse auteurs hebben er een figuur van gemaakt die zwak is, besluiteloos wordt van alle kennis die hij heeft van wat komen gaat. Deze Engelsen zien meer in Thor, een krachtige (soms wat domme) geweldenaar.

Daarmee missen ze de essentie van Odin (Wodan). En dat is jammer. De oude Angelsaksen begrepen Wodan als hun belangrijkste god, juist vanwege dat onvangbare, dat dualistische, dat mystieke. Zonder dat geheimzinnige, donkere element worden de Noorse goden al snel een karikatuur. Toegegeven, de oude verhalen blijven spannend, de Noorse goden blijven heldhaftig en avontuurlijk, zowel in de strijd als in de liefde, zowel in hun fouten als in hun feesten. En daarom kan ik de lezer ook beide boeken aanraden.

douglas adams - the long dark tea-time of the soulThe Long Dark Tea-Time of the Soul — Douglas Adams

Douglas Adams laat Thor het volgende zeggen:

Do you know that most people hardly see me? Hardly notice me at all? It is not that we are hidden. We are here. We move among you. Your gods. You gave birth to us. You made us be what you would not dare to be yourselves.

Wij maken, wij bedenken, wij voeden de goden, zegt Douglas. En dat is vaak zo waar! Onze diepste dromen beelden we uit als goden. Jung zou zeggen dat de goden een soort archetypen zijn uit het collectieve bewustzijn. Als de goden in het Engeland van vandaag rondlopen, wat zou er dan gebeuren? Zien de mensen die goden eigenlijk wel? Passen ze nog wel in de moderne wereld? Lees het boek van Douglas Adams en je krijgt een antwoord!

Asgard — Nigel Frith

Lees vooral het boek van Nigel Frith als je een goede introductie wilt in de Noors-Germaanse mythologie.

Af en toe staat Nigel zich wat vrijheden toe. In zijn boek hebben de Vikingen hoorns op hun helmen — grote onzin, niet praktisch in de strijd, enkel een verzinsel van latere kunstenaars. En zijn Sleipner (het zes- of achtbenige paard van Wodan) kan ook door de lucht rijden, maar doet dat met vier benen en vleugels — en dat is toch iets anders dan hoe Sleipner meestal op de oude afbeeldingen staat, waar ie geen vleugels heeft en meer dan vier benen. Nigel zegt dat Balder alleen verwond kon worden door vuur, maar in de Edda is dat de maretak. Zo zijn er wat kleine dingen. Maar hij kan ook mooie beschrijvingen geven.

Nigel gebruikt de Noorse namen. Het Nederlandse “Wodan” wordt dus “Odin”. Idem voor “Sleipner” en “Sleipnir”, “Donar” en “Thor”, enzovoorts.

(Sif tegen Thor) Nu, echtgenoot, nu zie je er pas echt uit als de grootste dwaas die ooit heeft bestaan. Maar Freya heeft je zo vakkundig vermomd dat ik er niet aan twijfel dat je de reus Thiazi ermee zult misleiden, en hem zult laten denken dat je knap bent. Maar hier, neem deze buidel met zoetigheden die ik heb laten klaarmaken. Gisteravond zijn ze speciaal voor jou gekookt om je een beetje af te leiden tijdens de lange reis die voor je ligt.

nigel frith - asgardNigel heeft een prachtig, imposant en correct beeld geschetst van de Noorse godenwereld. Hij beschrijft de goden, hun avonturen, hun gedachten, en hun werelden. Bijna alle grote mythen worden door hem in een soort groot verhaal gegoten en samengevoegd. Het taalgebruik is soms wat bombastisch, barok, overdadig; het is zo anders dan de krachtige, poëtische, korte taal van de Edda. En toch leest het boek fijn. Hij geeft zijn variant op zowel de schoonheden als de verschrikkingen van de oude sagen. Ja, ook de verschrikkingen, want om een held te zijn en avontuur te beleven moeten er ook afzichtelijke wezens zijn.

Maar toen de Aden de brug naderden, en met klepperende hoeven het midden van de boog passeerden, schoot uit een schildwachthuisje de bewaakster Mödgudur tevoorschijn, en zij was een vrouw met een afzichtelijk uiterlijk. Want het oranje skelet dat ze was stak scherp af tegen het zwarte graniet, en haar haar was rood, en stak in plukken uit haar holle schedel, en aan een stukje huid van haar ribben hingen twee slappe borsten met bungelende tepels, en de rest van haar lichaam was een lappendeken van stukken huid en kale botten.

De oude waarden en idealen komen tot leven als Nigel zijn pen gebruikt. Voor wie de oudste verhalen uit onze gebieden wil kennen is dit een mooie, toegankelijke en spannende hervertelling.

     

Facebook Comments

één reactie

  1. […] heeft hij ook geen introductie nodig. Hij heeft nog veel meer leuke boeken geschreven, zoals The Long Dark Tea-Time of the Soul. Als je dieper in de denkwereld van Douglas Adams wilt komen, moet je ook zeker The Salmon of Doubt […]

Reacties Gesloten